﻿<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<?xml-model href="http://www.tei-c.org/release/xml/tei/custom/schema/relaxng/tei_all.rng" type="application/xml" schematypens="http://relaxng.org/ns/structure/1.0"?>
<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" version="5.0">
  <teiHeader xml:lang="en">
    <fileDesc>
      <titleStmt>
        <title><hi rend="bold">Vöyri, Church Archives, Ib.</hi> 'Liber Olaui Laurentii norbotnensis'</title>
        <respStmt>
		  <resp>Cataloguers</resp>
          <persName>Jesse Keskiaho and Ville Walta</persName>
                 </respStmt>
      </titleStmt>
      <publicationStmt>
        <publisher>Finnish Literature Society (SKS)</publisher>
        <publisher>Codices Fennici</publisher>
        <date when="2017"/>
        <availability>
          <licence target="https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/">Creative Commons BY 4.0</licence>
                    </availability>
      </publicationStmt>
      <sourceDesc>
        <msDesc>
          <msIdentifier>
            <settlement>Vöyri</settlement>
            <repository>Church Archives</repository>
            <idno type="shelfmark">Ib</idno>
            <msName>Liber Olaui Laurentii Norbotnensis</msName>
          </msIdentifier>
          <head>I:<hi rend="italic">c</hi>. <origDate>1585</origDate>; II: <origDate from="1633" to="1665">saec. XVII 2/3</origDate> (before or <hi rend="italic">c</hi>. <origDate>1645</origDate>); diocese of <origPlace>Turku</origPlace> (<origPlace>Vöyri?</origPlace>)</head>
          <msContents>
            <summary>I:
      <title><hi rend="italic">Graduale</hi></title>
      ,
      <title><hi rend="italic">sequentarium</hi></title>
      and
      <title><hi rend="italic">hymnarium</hi></title>
      II: <title>Chorale book</title></summary>
            <textLang mainLang="la" otherLangs="se fi"/>
            <msItem n="1">
      <p>Part I: Fols. 1–76, 115–141.</p>
   <p>
      Fols. <locus>1r</locus>–<locus>7v</locus>, <title>Lutheran
      <hi rend="italic">graduale</hi></title>
      , with Zachariae,
      <hi rend="italic">Tigh wari loff och prijs o christ</hi>
      ,
      <hi rend="italic">O Gudh wij lofwe tigh och bekenne tigh</hi>
      (
      <hi rend="italic">Te Deum</hi>
      in Swedish, imperf.),
      <hi rend="italic">O Gudh wij lofwe tigh</hi>
      ,
      <hi rend="italic">o Gudh wij tacke tig</hi>
      (rhymed
      <hi rend="italic">Te Deum</hi>
      in Swedish), <locus>6v</locus>: Zacharie in <lang>Finnish</lang> (without notation).
   </p>
   <p>
      <locus>[1r]</locus>
      (Prayers in <lang>Swedish</lang>)
      <hi rend="italic">wara wthan fruchtan och wthan</hi>
      ...
      <locus>[1v]</locus>
      (Graduale) Tigh wari loff och prijs ... heligh j högdome, amen.
      <locus>[2r]</locus>
      | En Ewigh fadher. Tigh ...
      <locus>[4r]</locus>
      ... skam till ewigh tidh. [O] gudh wij loffue tigh O gudh ...
      <locus>[6r]</locus>
      ... liff och siäl (continued on)
      <locus>[7v]</locus>
      O gudh huar dagh wij ... lät oβ eij |
      <locus>[6v]</locus>
      Kijtetty olcon herra jsraelin jumala ...
      <locus>[7r]</locus>
      ... jancaikisesta ijencaickisehen Amen.
   </p>
   <p>
      Fols. <locus>8r</locus>–<locus>16r</locus>: <title>Lutheran
      <hi rend="italic">graduale</hi></title>
      , kyriale in <lang>Swedish</lang> (imperf.)
   </p>
   <p>
      <locus>[8r]</locus>
      | förbarma tigh öffuer oβ ...
      <locus>[8v]</locus>
      ... Oo gudz lamb ...
      <locus>[9r]</locus>
      ... Tackom och loffuom ...
      <locus>[10r]</locus>
      Oo gudz lamb ... Tackom och
      <locus>[10v]</locus>
      loffuom ... HERRE förbarma tigh ...
      <locus>[12r]</locus>
      ... Heligh, heligh, heligh ...
      <locus>[12v]</locus>
      ... O gudz lamb ...
      <locus>[13r]</locus>
      ... Tackom och loffuom ... HERRE förbarma tig ... AEhra wari gud ... |
      <locus>[14r]</locus>
      O gudz lamb ...
      <hi rend="italic">TEMPORE</hi>
      <hi rend="italic">Pasch</hi>
      [
      <hi rend="italic">ali</hi>
      ]. HERRE förbarma tigh ...
      <locus>[14v]</locus>
      ... AEra wari gudh ...
      <locus>[15v]</locus>
      ...
      <hi rend="italic">Heligh ut in die Pentecostes</hi>
      (a slightly later addition). Tackom och loffuom ...
      <locus>[16r]</locus>
      ... tack och loff Halleluija.
   </p>
   <p>
      Fols. <locus>16r</locus>–<locus>26r</locus>: Lutheran
      <hi rend="italic">graduale</hi>
      , kyriale in <lang>Latin</lang>.
   </p>
   <p>
      <locus>[16r]</locus>
      Christe eleijson Christe eleijson ...
      <locus>[16v]</locus>
      ... Gloria in excelsis ...
      <locus>[17v]</locus>
      ... Sanctus Sanctus Sanctus ...
      <locus>[18r]</locus>
      ... Agnus Dei qui tollis ...
      <locus>[18v]</locus>
      ... Kyrieleijson Christe eleijson ...
      <locus>[19r]</locus>
      Gloria in excelsis ...
      <locus>[20r]</locus>
      ... Sanctus Sanctus Sanctus ... Agnus Dei qui tollis ...
      <locus>[20v]</locus>
      ... Jte missa est ... Kyrieleijson Christeleijson ...
      <locus>[21r]</locus>
      ... Gloria in excelsis ...
      <locus>[22r]</locus>
      ... Kyrieleijson Christe eleijson ...
      <locus>[22v]</locus>
      ... Gloria in excelsis ...
      <locus>[23v]</locus>
      Sanctus Sanctus Sanctus ...  Agnus Dei qui tollis ...
      <locus>[24r]</locus>
      ... Benedicamus Domino Deo ... Kyrieleijson Christe
      <locus>[24v]</locus>
      eleijson ... Glo
      <locus>[25r]</locus>
      ria in excelsis ...
      <locus>[26r]</locus>
      ... Sanctus sanctus sanctus ...
      <locus>[26v]</locus>
      ... Agnus Dei qui tollis ... Sanctus sanctus
      <locus>[27r]</locus>
      sanctus ... Agnus Dei qui tollis ...
      <locus>[27v]</locus>
      ... Jte missa est Deo gratias.
   </p>
   <p>
      Fols. <locus>27v</locus>–<locus>37v</locus>: <title>Lutheran
      <hi rend="italic">graduale</hi></title>
      , with
      <hi rend="italic">Discubuit Ihesus</hi>
      ,
      <hi rend="italic">O Sacrum convivium</hi>
      ,
      <hi rend="italic">Victime paschali laudes</hi>
      ,
      <hi rend="italic">Jesus Christus han är worden</hi>
      (
      <hi rend="italic">Victimae paschali laudes</hi>
      in <lang>Swedish</lang>) and the Nicene Creed with three melodies in <lang>Latin</lang> and one in <lang>Swedish</lang>.
   </p>
   <p>
      <locus>[27v]</locus>
      Discubuit ihesus et discipuli eius ...
      <locus>[28v]</locus>
      ... erat in principio.
      <hi rend="italic">Dicens hoc est sanguis meus</hi>
      . Oo sacrum conuiuium ...
      <locus>[29r]</locus>
      ... nobis pignus datur. Alleluia. Victime paschali laudes ...
      <locus>[30r]</locus>
      ... victor rex miserere. Alleluija. Jhesus christus han är vorden ...
      <locus>[31r]</locus>
      ... seger öffuer döden, Aleluija. [In another hand:] Patrem omnipotente[m] factorem coeli ...
      <locus>[33r]</locus>
      ... et uitam futuri seculi. Amen. Patrem omnipotentem factorem ...
      <locus>[34v]</locus>
      ... uitam futuri seculi. Amen. Patrem omnipotentem factorem ...
      <locus>[36r]</locus>
      ... uitam futuri seculi. Amen. Wij troo uppå enn Gudh ...
      <locus>[32r]</locus>
      ...och then tilkomande werldenes lijff.
   </p>
   <p>
      Fols. <locus>38r</locus>–<locus>73v</locus>:
      <title><hi rend="italic">Sequentiarium</hi></title>
      with sequences for important feast days, both
      <hi rend="italic">de tempore</hi>
      and
      <hi rend="italic">de sanctis</hi>
      .
      <hi rend="italic" />
   </p>
   <p>
      <locus>[38r]</locus>
      Lauda syon saluatorem ...
      <locus>[40v]</locus>
      ... sodales fac sanctorum ciuium. Amen.
      <locus>[41r]</locus>
      Salue festa dies ...
      <locus>[41v]</locus>
      ... quiquid ad ima ruit. Celi enarrant gloriam ...
      <locus>[45r]</locus>
      ... rex in coelis. Omnes gentes plaudite ...
      <locus>[47r]</locus>
      ... ad futuram gloriam, Amen. Sancti spiritus assit ...
      <locus>[48v]</locus>
      ... diem gloriosum fecisti, Alleluia. Veni sancte spiritus et e-
      <locus>[49r]</locus>
      mitte ...
      <locus>[49v]</locus>
      ... da perhenne gaudium. Amen. Profitentes unitatem venere
      <locus>[50r]</locus>
      ...
      <locus>[51v]</locus>
      ... trinitari coeternal gloria. Rex omnipotens die hodierna ...
      <locus>[53v]</locus>
      ... tibi cantemus omnes, Alleluia. Rex Salomon fecit ...
      <locus>[55v]</locus>
      ... tibi laus et gloria, Amen. Precursorem summi regis ...
      <locus>[58r]</locus>
      ... summi regis professoris sacre (completed in a later hand:) legis regnare per secula, Amen. Voce iubilantes magna regi ...
      <locus>[59r]</locus>
      ... collaudemus in secula, Amen. Vox clarescat mens purgetur ...
      <locus>[59v]</locus>
      ... nobis reis et [leuamen a peccati sarcina] (the notation is complete but the end of the text is missing)
      <locus>[60r]</locus>
      Osculetur nos dilectus ...
      <locus>[61v]</locus>
      ... nostra mens ro|
      <locus>[62r]</locus>
      Iubar mundo geminatur ...
      <locus>[63v]</locus>
      ... pietatis efficax sententia. Qui sunt isti qui volant ...
      <locus>[64v]</locus>
      ... vivenda per secula, Amen. Superne matris gaudia ...
      <locus>[67r]</locus>
      ... Christi perducat gratia, Amen. Monti Sion dat ...
      <locus>[68v]</locus>
      ... in Ecclesia decantando Alleluija. Jocundare plebs fidelis ...
      <locus>[71v]</locus>
      ... ab ymo superius Amen. LAus erumpat ex affectu ...
      <locus>[73r]</locus>
      distinctae gloriae iustis in (<locus>73v</locus>, with notation only).
   </p>
   <p>
      Fols. <locus>74r</locus>–<locus>76r</locus>, <locus>115r</locus>–<locus>141v</locus>:
      <title><hi rend="italic">Hymnarium</hi></title>
      . Some hymns with notation, some without. Includes hymns for
      <hi rend="italic">de tempore</hi>
      and for
      <hi rend="italic">de sanctis</hi>
      and
      <hi rend="italic">commune sanctorum</hi>
      , for example St <persName role="saint">Henry</persName> (fols. <locus>129r</locus>–<locus>131v</locus>), SS <persName role="saint">Peter</persName> and <persName role="saint">Paul</persName>, and <persName role="saint">John the Baptist</persName>.
   </p>
   <p>
      <locus>[74r]</locus>
      Iam lucis orto sydere ... patri sit gloria, etc. NUNC Sancte [nobis] spiritus unum patri cum filio ... regnans per omne speculum, Amen (without notation).
      <locus>[74v]</locus>
      [R]ector potens verax ... praesta pater piiβime etc. Rerum DEUS tenax vigor ... instet gloria. Praesta etc. (without notation) Iesu redemptor seculi ...
      <locus>[75r]</locus>
      ... et in perpetuum. Amen. Lucis creator optime ...
      <locus>[75v]</locus>
      ... cum numine. Amen. Deus creator omnium ...
      <locus>[76r]</locus>
      ... fove precantes trinitas. Amen.
      <locus>[115r]</locus>
      [A]Udi (erroneously completed as MUdi in a later hand) benigne conditor ... tuis ieiuniorum munera. Amen.
      <locus>[115v]</locus>
      [S]Ummi largitor premij ... per cuncta secula Deus. Amen. [I]Am christe sol iusticiae
      <locus>[116r]</locus>
      ... nouum canamus canticum. Christe qui lux es ...
      <locus>[116v]</locus>
      ... cum sancto spiritu. Amen. Caeperit faustis auibus ...
      <locus>[117v]</locus>
      ... suecum latius orbem (without notation). [F]it porta christi peruia ...
      <locus>[118r]</locus>
      ... in sempiterna secula. Amen. Quem terra pontus aethera ...
      <locus>[118v]</locus>
      ... per alium fusus est. O gloriose Domine excelsus ... Coelestis etc. Gloria tibi etc. Amen (without notation). Vexilla regis prodeunt ...
      <locus>[119v]</locus>
      ... rege per secula.
      <locus>[120r]</locus>
      Rex christe factor omnium ... in sempiterna secula. Amen.
      <locus>[120v]</locus>
      [P]ange lingua gloriosi corporis ...
      <locus>[121r]</locus>
      ... compar sit laudation. Amen. [I]Esu nostra refectio ... in coeli curia (without notation). Amen
      <locus>[121v]</locus>
      Pange lingua gloriosi prelium ...
      <locus>[122v]</locus>
      ... fusus agnis corpore. Gloria et honor Deo etc. Ad coenam agni ...
      <locus>[123r]</locus>
      Aurora lucis rutilat ...
      <locus>[123v]</locus>
      [S]ermone blando angelus ...
      <locus>[124r]</locus>
      Iesu nostra redemptio ...
      <locus>[124r]</locus>
      Festum nunc celebre ...
      <locus>[125v]</locus>
      Eterne rex altissime ...
      <locus>[126r]</locus>
      Iam Christus astra, Impleta gaudent viscera ...
      <locus>[126v]</locus>
      Adesto sancta trinitas...
      <locus>[127r]</locus>
      O trinitas laudabilis, Veni creator spiritus ...
      <locus>[128r]</locus>
      Urbs beata Jerusalem, Nova veniens e, Portae intent margaritis, Tunsionibus praessuris expoliti,
      <locus>[128v]</locus>
      Angulare fundamentum, Hoc in templo ...
      <locus>[129r]</locus>
      Gaudet coetus fidelium ...
      <locus>[130r]</locus>
      Dies solemnis promicat ...
      <locus>[130v]</locus>
      (with bare staves) Hymnum novum concinite ...
      <locus>[131v]</locus>
      Ut queant festo celebrare ...
      <locus>[132r]</locus>
      (without notation) Ille et in vivo veterem ...
      <locus>[132v]</locus>
      Ut queant laxis ...
      <locus>[133r]</locus>
      Antra deserti teneris ...
      <locus>[133v]</locus>
      Omnis felix meritique, Lux aurea roseo ...
      <locus>[135v]</locus>
      Aurea luce et decora ...
      <locus>[136r]</locus>
      (without notation) Doctor egregious Paulus ...
      <locus>[136v]</locus>
      Magna dies laetitiae ...
      <locus>[137r]</locus>
      Hymnum festivae gloriae ...
      <locus>[137v]</locus>
      Eterne gratias tibi ...
      <locus>[138r]</locus>
      Quam laeta perfert ...
      <locus>[138v]</locus>
      Dicimus grates tibi ...
      <locus>[139r]</locus>
      Lauda mater Ecclesia ...
      <locus>[139v]</locus>
      Aeterni patris unice ...
      <locus>[140r]</locus>
      Martyr Dei qui ...
      <locus>[140v]</locus>
      In festis Apostolorum hymnus: Exsultet coelum laudibus ...
      <locus>[141v]</locus>
      Sanctorum omnium inclita.
   </p>
   <p>Part II: Fols. <locus>76r</locus>–<locus>114v</locus></p>
   <p>
      Fols. <locus>76r</locus>, <locus>77r</locus>: Sequence
      <hi rend="italic">Then helge andes nod regere alles</hi>
      , with the date 'GGG 1645' added (by <persName role="owner">Gustavus
            Gabriel
            Gammal</persName>, on whom see below).
   </p>
   <p>Fols. <locus>77v</locus>-<locus>81r</locus>: <title>Psalms</title> in <lang>Swedish</lang> with notation</p>
   <p>
      <locus>[77v]</locus>
      Alle christne frögde sig ...
      <locus>[78v]</locus>
      Christi pijna betenkiom wij (without notation) ...
      <locus>[79v]</locus>
      I ståft och sand och warta muld
      <hi rend="italic" />
      ...
      <locus>[81r]</locus>
      ... lyf och anda.
   </p>
   <p>
      Fols. <locus>81r</locus>–<locus>114v</locus>: <title>Chorale book</title> in <lang>Swedish</lang> with a <lang>Latin</lang>
      <title><hi rend="italic">tonarium</hi></title>
      in the middle (fols. <locus>102r</locus>–<locus>106r</locus>); followed by an index. <lang>Finnish</lang> sometimes added (partially afterhand in a pale and often faded ink), sometimes only in Finnish; only first words and melody are given. The pages are numbered (1–50) and there is an <title>index</title> of the psalms referring to these page numbers on fols. <locus>110r</locus>–<locus>113v</locus> (the index begins from page 14; pages 1–13 are found on fol. 113). The psalms have also been numbered with a pencil in a modern hand (1–181).
   </p>
   <p>
      <locus>[81r]</locus>
      Hielp michi Gudh
      <hi rend="italic" />
      (Auta mua Jumalan)
      <hi rend="italic">...</hi>
      <locus>[101v]</locus>
      ... jag wil eder quada. (followed by a guiding note 'habes plures in quarto posteriori')
      <locus>[102r]</locus>
      (Tonarium) TONUS, PRimus tonus sic incipit
      <hi rend="italic" />
      ...
      <locus>[106r]</locus>
      ... plebis sua, seculorum sitavi.
      <locus>[106v]</locus>
      (Chorale book continues) Jag seges eder wänner ...
      <hi rend="italic" />
      <locus>[109v]</locus>
      Hielp gud at iag nu kunde (Jumal aut minä taidasin).
      <locus>[110r]</locus>
      INDEX ...
      <locus>[112v]</locus>
      ... hielp gud att iagh nu kunde.
      <locus>[113r]</locus>
      index ...
      <locus>[113v]</locus>
      gledie och fridh sa.
      <locus>[114r]</locus>
      <hi rend="italic">Novum kyrie</hi>
      . Herre forbarma tigh ...
      <locus>[114v]</locus>
      Gudh faders herligheet, Amen.
   </p>
            </msItem>
          </msContents>
          <physDesc>
            <objectDesc form="codex">
              <supportDesc>
                <support>
                  <material>Paper</material>
                  </support>
                <extent>141 fols.
                  <dimensions type="leaves"
                    unit="cm">
                    <width>10</width>
                    <height>16,5</height>
                    </dimensions>
                  <note>For the addition, 10,5 × 16,5 (fols. 2–73: 7,5–8,5 × 14–14,5; fols. 74–76, 115–141: 8,5–9 × 14–15).</note>
                </extent>
                <foliation>Modern foliation. Contemporary pagination (1-50) on fols. <locus>81r</locus>-<locus>101v</locus>, <locus>107r</locus>-<locus>109v</locus></foliation>
                <collation>
                  <formula>1 + (IV–2)<hi rend="superscript">7</hi> + (IV–2)<hi rend="superscript">13</hi> + 6IV<hi rend="superscript">61</hi> + (IV–2)<hi rend="superscript">67</hi> + (IV–2)<hi rend="superscript">73</hi> + (V–2)(II[IV<hi rend="superscript">90</hi> + XI<hi rend="superscript">112</hi>]<hi rend="superscript">114</hi>)<hi rend="superscript">119</hi> + (IV–2?)<hi rend="superscript">125</hi> + 2IV<hi rend="superscript">141</hi></formula>
                  <note>Fols. 74–78 and 113–119 form a quire of seven (missing two folia before fol. 74) that encloses two quires, fols. 79–90 and 91–112. Original are fols. 74–76 and 115–119; thus there was originally a quinio (now missing two leaves before fol. 74), into which was inserted a binio (fols. 77–78 and 113–114) enclosing two quires.</note>
                  </collation>
                <condition>Loose folia: 14, 21, 118, 119, 126, 133. A slip has been added between fols. 76 and 77. Lacunae before fol. 1, after fols. 7, 13, 61, 67 (two), 73 (a bigger lacuna), 125. A lacuna also after 141.</condition>
              </supportDesc>
              <layoutDesc>
                <layout columns="1">Fols. 2-73: one column, nine lines, blind-ruled; fols. 74–76, 115–141: one column, nine lines of notation and text, or as many as 29 text-only lines, blind-ruled.</layout>
              </layoutDesc>
            </objectDesc>
            <handDesc>
              <p>Cursive and humanistic scripts in several hands. Part 1: possibly three main hands writing before <date type="script" from="1500" to="1585">1585</date> when this part was purchased. Part 2: several hands writing before or around <date type="script" from="1600" to="1645">1645</date>. Occasional additions or corrections in a hand of <date type="addition" from="1600" to="1699">saec. XVII</date>, for example, fol. <locus>48v</locus>. Frequent pen-trials and doodles in a hand of <date type="addition" from="1600" to="1699">saec. XVII</date> in the upper and lower margins (e.g. <locus>62r</locus>, <locus>66r</locus>).</p>
   </handDesc>
            <musicNotation><p>Round notation on a five-line stave, fols. <locus>1r</locus>–v, <locus>31r</locus>–<locus>38r</locus>. Square notation on a four-line stave, fols. <locus>2r</locus>–<locus>4r</locus>, <locus>8r</locus>–<locus>31r</locus>, <locus>38r</locus>–<locus>74r</locus>, <locus>74v</locus>–<locus>75v</locus>, <locus>117v</locus>–<locus>120r</locus>, <locus>124r</locus>–<locus>125v</locus>, <locus>129r</locus>–<locus>130v</locus>, <locus>133v</locus>–<locus>134v</locus>, <locus>141v</locus>. Round notation on a four-line stave, fols. <locus>4r</locus>–<locus>6r</locus>, <locus>7v</locus>.</p>
   <p>Part II: Quadratic notation on a four-line stave, fols. <locus>76r</locus>–<locus>81r</locus>, <locus>114r</locus>–<locus>114v</locus>; round notation on a five-line stave, fols. <locus>81r</locus>–<locus>109v</locus>.</p>
            </musicNotation>
            <decoDesc>
              <p>In the musical sections, occasional pen-drawn initials in black ink. Sometimes black spaces have been left for the initials, but they have not been completed.</p>
            </decoDesc>
            <bindingDesc>
              <p>Original binding of dark brown calf over boards made of cardboard and glued-together paper sheets. On the spine, a paper label with a shelfmark, ‘75:2’. On the front cover, traces of writing in red. The covers are worn at the corners of the boards, and the top and tail of the spine are frayed.</p>
            </bindingDesc>
          </physDesc>
          <history>
            <origin><p>
      The manuscript is a composite of two sections of different date and origin. The first one, containing a <title>gradual</title>, <title>hymnal</title> and <title>sequencer</title>, was purchased in <date type="acquisition">1585</date> by <persName role="owner">Olaus Laurentii</persName>, later a chaplain of <placeName>Kimitto church</placeName>. One of the hymns is first attested in <origDate from="1559" to="1585">1559</origDate>, which should provide a
      <hi rend="italic">tempus post quam</hi>
      for this section (<bibl>Schalin 1946, 51</bibl>). By <date type="acquisition" notAfter="1645">1645</date> the book had come into the hands of <persName role="owner">Gustavus Gabrielis Gammal</persName> who seems to have been the owner who added the second part of the volume, containing a <title>chorale book</title> in <lang>Swedish</lang>. He inscribed his full name on the back cover and his initials are found on fol. <locus>77r</locus> (‘
      <hi rend="italic">GGG 1645</hi>
      ’). Since this signed text begins on fol. <locus>76r</locus>, part II of the manuscript had in all likelihood been added to part I by that date (<bibl>Schalin 1946, 68</bibl>).
   </p></origin>
            <provenance>
               <p>
      <locus>Inside front cover</locus>:
      <hi rend="italic">Liber Olaui Laurentij norbotninesis quem sibi comparauit Anno 1585</hi>
      [‘1675’ added above by a later hand]. This inscription must refer only to the first part of the manuscript. Possibly the person in question is <persName role="owner">Olaus Laurentii</persName> who is mentioned as
      <hi rend="italic">sacellanus episcopi</hi>
      in 1593 and later became chaplain in Kimitto church.
   </p>
   <p>
      <locus>Inside back cover</locus>:
      <hi rend="italic">Sum ego nomine <persName role="owner">Gustaus Gabrielis Gammal</persName> Anno 1646</hi>
      . A student of the same name studied at Åbo akademi at the end of the 1640s. At the lower edge of fol. <locus>77r</locus> possibly also
      <hi rend="italic">måns Larsonn</hi>.
   </p>
   <p>On fol. 115: <hi rend="italic">Anders Mattsson Koskeby</hi> and <hi rend="italic">Staffan Olss</hi>[<hi rend="italic">on</hi>]<hi rend="italic"> Mäkipä</hi>. <placeName>Koskeby</placeName> and <placeName>Mäkipää</placeName> are both part of <placeName>Vöyri</placeName>.</p><p>The <locus>inside back cover</locus> also shows the name read by <bibl>Schalin (1946, 50)</bibl> as ‘<persName role="owner">Johannes Georgii</persName>’. He studied in Åbo akademi and later became parson of <placeName type="provenance">Vöyri</placeName>. The manuscript must have travelled with him, and was probably still in use in <date>1675</date>, since that date was written above the earlier date of <date>1585</date> on the <locus>inside front cover</locus>.</p>
            </provenance>
            <acquisition>
              <p>The manuscript is still kept in the church archives at Vöyri.</p>
            </acquisition>
          </history>
          <additional>
            <listBibl>
              <bibl>Schalin, Olav D.,
      <hi rend="italic">Kulturhistoriska studier till belysande av reformationens genomförande i Finland</hi>
      <hi rend="italic">1</hi>
      , Helsingfors 1946, 50–51, 68–69.</bibl>
            </listBibl>
          </additional>
        </msDesc>
      </sourceDesc>
    </fileDesc>
    <revisionDesc status="draft">
      <change when="2017-05-12" who="Ville Walta">Encoding added</change>
    </revisionDesc>
  </teiHeader>
  <text>
    <body>
      <p/>
    </body>
  </text>
</TEI>
