﻿<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<?xml-model href="http://www.tei-c.org/release/xml/tei/custom/schema/relaxng/tei_all.rng" type="application/xml" schematypens="http://relaxng.org/ns/structure/1.0"?>
<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" version="5.0">
  <teiHeader xml:lang="en">
    <fileDesc>
      <titleStmt>
        <title>Helsinki, National Library, C.IV.29. ‘<hi rend="italic">Codex Michael
          Michaelis</hi>’</title>
        <respStmt>
          <resp>Cataloguer</resp>
          <persName>Jesse Keskiaho</persName>
        </respStmt>
      </titleStmt>
      <publicationStmt>
        <publisher>Finnish Literature Society (SKS)</publisher>
        <publisher>Codices Fennici</publisher>
        <date when="2017"/>
        <availability>
          <licence target="https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/">Creative Commons BY
            4.0</licence>
        </availability>
      </publicationStmt>
      <sourceDesc>
        <msDesc>
          <msIdentifier>
            <settlement>Helsinki</settlement>
            <repository>National Library</repository>
            <idno type="shelfmark">C.IV.29</idno>
            <msName>Codex Michael Michaelis</msName>
          </msIdentifier>
          <head><origDate from="1575" to="1599">Saec. XVI 4/4</origDate>, <origPlace>diocese of
              Turku</origPlace></head>
          <msContents>
            <summary>A <title>liturgical miscellany</title></summary>
            <textLang mainLang="la" otherLangs="fi sv"/>
            <msItem n="1">
              <p>Fols. <locus>1r</locus>–<locus>8v</locus>, <locus>9r</locus>–v, <title><hi rend="italic">tonarium</hi></title>
                (defective), with eight tones, two series of eight Gloria-melodies (defect.) and
                five Benedicamus-melodies (defect.).</p>
              <p><locus>[1r]</locus> LIBELLUS MUSIcus in quo praecipue Tonorum ratio proponuntur ...
                  <locus>[2r]</locus> Primus tonus sic incipit ... Dixit Dominus Domino meo ...
                  <locus>[6r]</locus> ... Octauus tonus sic incipit ... <locus>[6v]</locus> ...
                differentia octavi. Adam primus homo ... <locus>[7r]</locus> ... sed octo sunt
                partes. I. Gloria patri et filio ... II. Gloria ... <locus>[8r]</locus> ... 2.I.
                Gloria patri et filio ... <locus>[8v]</locus> ... 6.VI. Gloria ... et filio et
                spiritui| <locus>[9r]</locus> patri et filio et ... <locus>[9v]</locus> ... et
                spiritui sancto. Benedicamus Domino, Benedicamus Domino ... Mariam benedixit in
                aeternum.</p>
              <p>Fols. <locus>10r</locus>–<locus>14v</locus>, <title><hi rend="italic">sequentiarium</hi></title>
                in Latin, with <hi rend="italic">Omnes gentes plaudite</hi>, <hi rend="italic">Rex
                  omnipotens die hodierna</hi>, <hi rend="italic">Sancti spiritus adsit</hi>, <hi
                  rend="italic">Veni sanctae spiritus</hi> (defect.).</p>
              <p><locus>[10r]</locus> Omnes gentes plaudite ... <locus>[11r]</locus> ... ad futuram
                gloriam, Amen. Rex omnipotens die hodierna ... <locus>[12v]</locus> ... tibi
                cantemus omnes Alleluja. Sancti spiritus adsit ... <locus>[14]</locus> ... laus sit
                Deo, Alleluia<hi rend="italic">. In festo Sanctae Trinitatis</hi>. Veni sanctae
                spiritus ... <locus>[14v]</locus> ... sana quod est saucium|</p>
              <p>Fols. <locus>15r</locus>–<locus>24r</locus>, <hi rend="italic">Te Deum</hi> in Latin (defect.),
                  <hi rend="italic">O Jumala sinua me kijtämme</hi> (<hi rend="italic">Te Deum</hi>
                in Finnish, after <persName role="author">Jacobus Finno</persName>, <bibl>Kurvinen
                  1929, 256 no. 4</bibl>), <hi rend="italic">O Gudh wij lofwe tig och bekenne
                  tig</hi> (<hi rend="italic">Te Deum</hi> in Swedish), <hi rend="italic">O Gudh wij
                  lofwe tig, o Gudh wij tacke tig </hi>(rhymed <hi rend="italic">Te Deum </hi>in
                Swedish) and <hi rend="italic">O Jumal sinua kijtäm</hi> (rhymed <hi rend="italic"
                  >Te Deum</hi> in Finnish after <persName role="author">Jacobus Finno</persName>,
                  <bibl>Kurvinen 1929, 256 no. 5</bibl>.</p>
              <p><locus>[15r]</locus> gloriae tuae. Te gloriosus ... <locus>[16r]</locus> ... non
                confundar in aeternum. O Jumala sinua me kiitäme, sinua HERra me tunustame
                  ...<locus>[18r]</locus> ... häpiän ala tulla. O gudh wij låfwe tig och bekäne tigh
                ... <locus>[20r]</locus> ... på skam till ewigh tijdh. O Gudh wij låfue tig, O Gudh
                wij tacke tig ... <locus>[22r]</locus> ... till ewig tijdh, Amen. O Jumal sinua
                kijtäm ... <locus>[24r]</locus> ... häpiät päällem tuota, Amen.</p>
              <p>Fols. <locus>24r</locus>–<locus>32r</locus>, <title><hi rend="italic">Kyriale</hi></title> in
                <lang>Swedish</lang>.</p>
              <p><locus>[24r]</locus>
                <hi rend="italic">In summis festis</hi>. HERRE förbarma tig ... <locus>[25r]</locus>
                ... faders härligheet, amen. <hi rend="italic">Sanctus in summis festis et
                  duplicibus festis</hi>. Heligh, helig, helig herren ... <locus>[25v]</locus> ...
                herran. Heligh, he- <locus>[26r]</locus>lig, helig ... <locus>[26v]</locus> ... och
                låfwom herran. <hi rend="italic">De Sancto Spiritu Cantus</hi>. Herre förbarma tig
                ... <locus>[28r]</locus> ... låfwom herran. <hi rend="italic">De tempore
                  paschali</hi>. HERRE förbarma tig ... <locus>[29r]</locus> ... tack och låf,
                Alleluija, alleluija<hi rend="italic">. Nouum Kyrie</hi>. HERRE förbarma tig ...
                  <locus>[31r]</locus> ... fadhers härligheet, amen. <hi rend="italic">Diebus
                  Dominicis</hi>. Herre förbarma tig ... <locus>[32r]</locus> ... tackom och låfwom
                herra.</p>
              <p>Fols. <locus>32r</locus>–<locus>40v</locus>, <title><hi rend="italic">sequentiarium</hi></title>
                in Latin, with <hi rend="italic">Discubuit Jesus</hi>, <hi rend="italic">O sacrum
                  convivium</hi>, <hi rend="italic">Collegerunt pontifices</hi>, <hi rend="italic"
                  >Unus autem ex ipsis</hi>, <hi rend="italic">Christus resurgens</hi>, <hi
                  rend="italic">Dicant nunc judaei</hi>, <hi rend="italic">Gloria laus et
                  honor</hi>,<hi rend="italic"> Victimae paschali laudes</hi>, <hi rend="italic"
                  >Jesus Christus han är worden</hi> (<hi rend="italic">Victimae paschali
                  laudes</hi> in Swedish), <hi rend="italic">Jesus Christus vhrix meille</hi> (<hi
                  rend="italic">Victimae paschali laudes</hi> in Finnish after <persName
                  role="author">Jacobus Finno</persName>, <bibl>Kurvinen 1929, 290 no. 62</bibl>),
                  <hi rend="italic">Salve festa dies</hi>, <hi rend="italic">Laetabundus</hi>
                (defect), <hi rend="italic">Caicki Christityt iloitcan tällä Juhlalla, Haleluia</hi>
                (<hi rend="italic">Laetabundus</hi> in Finnish after <persName role="author">Jacobus Finno</persName>; <bibl>Kurvinen 1929,
                  282 no. 49</bibl>; defect.) and <hi rend="italic">Alle christne frögde sig</hi> (<hi
                  rend="italic">Laetabundus</hi> in Swedish; defect.).</p>
              <p><locus>[32r]</locus> Discubuit Iesus et discipuli ... <locus>[33r]</locus> ...
                sicut erat in principio. <hi rend="italic">Dices hic est sanguis</hi>. O sacrum
                convivium ... pignus datur, Alleluja. COLLEGErunt pontifices et pharisaei ...
                  <locus>[33v]</locus> ... credent in eum. UNUS autem ex ipsis ...
                  <locus>[34r]</locus> ... locum et gentem. CHRISTUS resurgens ex mortuis ...
                Alleluja, Alleluja. DICANT nunc judaei ... <locus>[34v]</locus> ... adorent nobiscum
                dicentes. GLORIA laus et honor ... <locus>[35r]</locus> ... Gloria laus et.
                  <locus>[35v]</locus> VICTIME paschali laudes ... <locus>[36r]</locus> ... rex
                miserere, Alleluja. Jesus Christus han är worden ... <locus>[36v]</locus> ... öfer
                döden, alleluja. Jesus Christus uhrix meillä ... <locus>[37r]</locus> ... woiton
                hänen pällens. Alleluia. <locus>[37v]</locus> Salve festa dies ...
                  <locus>[38r]</locus> ... ad ima ruit. Salve. Laetabundus exultet fidelis ...
                  <locus>[38v]</locus> ... fit corrupta. Caedrus | <locus>[39r]</locus> ... [syn]dyi
                mailman neidzest wagast ... <locus>[40r]</locus> ... ramat sen kyllä osotta,
                alleluja. Alle christne frögda sigh ... <locus>[40v]</locus> ... nådh beteedt
                lijfzens |</p>
              <p>Fols. <locus>41r</locus>–<locus>42v</locus>, <locus>43br</locus>–v, <locus>43r</locus>–v, <locus>44r</locus>–<locus>56v</locus>, <title><hi rend="italic"
                >hymnarium</hi></title> in <lang>Latin</lang>, with <hi rend="italic">Summi largitor
                  praemii</hi> (defect.), <hi rend="italic">Jam Christe sol justiciae</hi>, <hi
                  rend="italic">Coeperit faustis avibus</hi>, <hi rend="italic">Vexilla regis
                  prodeunt</hi>, <hi rend="italic">Pange lingua </hi>(defect.), <hi rend="italic"
                  >Vita sanctorum</hi>, <hi rend="italic">decus Angelorum</hi>; <hi rend="italic"
                  >Quem terra, pontus, aethera </hi>(defect.); <hi rend="italic">Ad coenam agni
                  providi</hi>, <hi rend="italic">Aurora lucis rutilat</hi>, <hi rend="italic">Jesu
                  nostra redemptio</hi>, <hi rend="italic">Tu Christe nostrum gaudium</hi> (without
                notation), <hi rend="italic">Festum nunc caelebre</hi>, <hi rend="italic">Beata
                  nobis gaudia</hi>, <hi rend="italic">Jam Christus astra ascenderat</hi> (without
                notation), <hi rend="italic">Veni Creator Spiritus</hi>, <hi rend="italic">Cedit
                  hyems eminus</hi>, <hi rend="italic">Quando Christus ascenderat</hi>, <hi
                  rend="italic">Adesto sancta Trinitas</hi>, <hi rend="italic">O Trinitas
                  laudabilis</hi>, <hi rend="italic">Urbs beata Jerusalem</hi>, <hi rend="italic"
                  >Angulare fundamentum lapis Christus</hi> (imperf.?), <hi rend="italic">Lux aurea
                  roseo </hi>(imperf.), <hi rend="italic">Aeterna gratias tibi dicamus</hi>, <hi
                  rend="italic">Quam laeta perfert</hi>, <hi rend="italic">Deus tuorum militum</hi>,
                  <hi rend="italic">O Deus magni fabricator</hi>, <hi rend="italic">Dicimus grates
                  tibi</hi>, <hi rend="italic">O lux beata Trinitas</hi>, <hi rend="italic">Te lucis
                  ante terminum</hi> (without notation), <hi rend="italic">Nocte surgentes
                  vigilemus</hi>, <hi rend="italic">Rerum Deus tenax</hi>, <hi rend="italic">Rector
                  potens verax</hi> (without notation), <hi rend="italic">Deus creator omnium</hi>,
                  <hi rend="italic">Jesu redemptor saeculi</hi>, <hi rend="italic">Jam lucis orto
                  sidere</hi>, <hi rend="italic">Nunc sanctae nobis</hi> (without notation), <hi
                  rend="italic">Lucis creator optimae</hi>, <hi rend="italic">Exultet caelum
                  laudibus</hi>, <hi rend="italic">Eterna Christi munera</hi>, <hi rend="italic"
                  >Sanctorum omnium inclita gaudia</hi>, <hi rend="italic">Aeterna Christi
                  munera</hi>, <hi rend="italic">Conditor alme siderum</hi>, <hi rend="italic"
                  >Verbus supernum prodiens</hi>, <hi rend="italic">Vox clara ecce intonat</hi>, <hi
                  rend="italic">Veni redemptor gentium</hi>, <hi rend="italic">A solis ortus
                  cardine</hi> (without notation), <hi rend="italic">Herodes hostis impie
                </hi>(without notation), <hi rend="italic">A patre unigenitus</hi> (without
                notation), <hi rend="italic">Christe redemptor omnium</hi> and <hi rend="italic"
                  >Corde natus</hi> (imperf.). A later hand has marked the ends of the hymns by
                adding an ‘Amen’. <bibl>Schalin (1946, 56)</bibl> states that the hymnary could not
                have been written before the <origDate notBefore="1560">1560s</origDate>. The appearance of
                the hymns collected by <persName role="author">Jacobus Finno</persName> implies a
                date after the publication of his hymnary in <origDate notBefore="1583">1583.</origDate></p>
              <p><locus>[41r]</locus> mundi praeces intende ... per cuncta secula Deus. Jam Christe
                Sol justiciae ... novum canamus canticam. Caeperit faustis avibus ...
                  <locus>[41v]</locus> ... svecum latius orbem. Vexilla regis prodeunt ...
                  <locus>[42r]</locus> ... rege per secula. Pane lingua gloriosi ...
                  <locus>[42v]</locus> ... miti tendas stipite. <locus>[43br]</locus> Sola digna tu
                fu| portum praeparare | sacer cruor per u| Rex | <locus>[43bv]</locus> | pater mise
                | qui natus | manet clau | la re | et | in | <locus>[43r]</locus> Vita sanctorum
                decus Angelorum ... <locus>[43v]</locus> ... omni jugiter aevo. Amen.
                  <locus>[44r]</locus> per tempora /: perfuse caeli gratia ... qui natus es etc. Ad
                caenam agni provide ... in sempiterna secula <locus>[44v]</locus> Aurora lucis
                rutilat ... reddamus omni tempore. Quaesumus autor: Gloria tibi Domine etc. Jesu
                nostra redemptio ... <locus>[45r]</locus> ... sempiterna secula.
                  <locus>[45v]</locus> Tu Christe nostrum gaudium ... Gloria tibi domine. Festum
                nunc caelebre ... <locus>[46r]</locus> ... per cuncta pie secula. Beata nobis gaudia
                ... charisma sancti spiritus. Jam Christus astra ascenderat ... <locus>[46v]</locus>
                ... Johelis testimonio. Dudum sacrata: Sit laus patri etc. Veni creator spiritus ...
                  <locus>[47r]</locus> ... charisma sancti spiritus. Cedit hyems eminus ...
                  <locus>[47v]</locus> ... choros usque superos. Quando christus ascenderat ...
                semper retinent, Alleluja Alleluja benedicamus Domino. <locus>[48r]</locus> Adesto
                sancta Trinitas ... trino DEO et simplici. O Trinitas laudabilis et unitas mirabilis
                ... misertus pauper. Laus patri etc. URBS beata Jerusalem ... <locus>[48v]</locus>
                per aeterna secula. Angulare fundamentum lapis Christus ... Gloria et honor DEO
                usque** | <locus>[49r]</locus> | collocas praeconii sedem ... maximo vero DEO.
                Eterna gratias tibi dicamus ... <locus>[50r]</locus> ... malisque cunctis liberet.
                Quam laeta perfert ... <locus>[50v]</locus> ... tuas ut praedicet. Deus tuorum
                militum ... simul paraclito in sempiterna secula. O Deus magni fabricator ...
                  <locus>[51r]</locus> ... aevi tempore portum. Dicimus grates tibi ...
                  <locus>[51v]</locus> ... obsecramus pectore toto. O lux beata Trinitas ... in
                sempiterna secula. Te lucis ante terminum ... cum sancto spiritu. Nocte surgentes
                vigilemus ... <locus>[52r]</locus> ... Praestet hoc nobis etc. Rerum Deus tenax ...
                per omne speculum. Rector potens verax .... pater pijssime etc. Deus creator omnium
                ... <locus>[52v]</locus> ... fove precantes Trinitas. Jesu redemptor seculi ... in
                perpetuum. Jam lucis orto sydere ... <locus>[35r]</locus> ... per omne speculum.
                Nunc sanctae nobis ... patrisque compar etc. Lucis creator optime ... patrisque
                compar etc. Exultet caelum laudibus ... <locus>[54r]</locus> ... in sempiterna
                secula. Eterna Christi munera ... in sempiterna secula. Sanctorum omnium inclita
                gaudia ... <locus>[54v]</locus> ... per cuncta tibi secula. Aeterna Christi munera
                ... in sempiterna secula. Conditor alme siderum ... <locus>[55r]</locus> ... in
                sempiterna secula. Verbum supernum prodiens ... simus perennes caelites. Vox clara
                ecce intonat ... <locus>[55v]</locus> ... nos tunc protegat. Laus honor. Veni
                redemtor gentium ... in sempiterna secula. A solis ortus cardine ...
                  <locus>[56r]</locus> ... per omne speculum. Herodes hostis impie ... in sempiterna
                secula. A patre unigenitus ... <locus>[56v]</locus> ... apparuisti hodie /: cum.
                Christe redemtor omnium ... in sempiterna secula. Corde natus ex parentis ...
                psallant omnes angeli |</p>
              <p>Fol. [b].</p>
              <p>‘| co | side [verso] |orum | signifi |’</p>
              <p><locus>Fols. [c–k]</locus>, fragments without legible text.</p>
            </msItem>
          </msContents>
          <physDesc>
            <objectDesc form="Codex">
              <supportDesc>
                <support>
                  <material>Paper</material>
                </support>
                <extent>1 + 56 + 11 fols. <dimensions type="leaves" unit="cm">
                    <width>10</width>
                    <height>16</height>
                  </dimensions>
                  <dimensions type="written" unit="cm">
                    <width>8-8,5</width>
                    <height>12,5-13,5</height>
                  </dimensions>
                </extent>
                <foliation>Modern foliation in pencil in the middle of the lower margins of
                  recto-sides.</foliation>
                <collation>
                  <formula>1<hi rend="superscript">[a]</hi>+ III<hi rend="superscript">6</hi> +
                      II<hi rend="superscript">10</hi> + (III–2)<hi rend="superscript">14</hi> +
                      III<hi rend="superscript">20</hi> + (V–1)<hi rend="superscript">30</hi> +
                      IV<hi rend="superscript">38</hi> + (III–3)<hi rend="superscript">40</hi> +
                      (IV–1)<hi rend="superscript">46</hi> + (IV–1)<hi rend="superscript">53</hi> +
                      II<hi rend="superscript">56</hi> + (VII–4)<hi rend="superscript">[k] </hi>+
                      1<hi rend="superscript">[l]</hi></formula>
                  <catchwords>On fols. 1–40, catchwords at the end of a page when a word is divided
                    over a page break.</catchwords>
                </collation>
                <condition>Most pages are stained and dirty, and several folia are missing. At the
                  time of the latest rebinding, fols. 39 and 38 switched places.
                    Fol. 43b is torn (only upper left corner extant) and it has been
                  erroneously bound after fol. 43; its proper place should be
                  immediately after fol. 42. One folio is missing between
                   fols. 48 and 49. Fols. [b – k] have been
                  reconstructed to hold diverse small fragments.</condition>
              </supportDesc>
              <layoutDesc>
                <layout columns="1" writtenLines="8">text and notes in one column on 8 lines (on fols. <locus>41r</locus>–<locus>56v</locus> there
                  are fewer lines of notation and a varying number of text lines), no visible
                  ruling.</layout>
              </layoutDesc>
            </objectDesc>
            <handDesc>
             <p>Humanist minuscule and a rather formal gothic cursive (for Swedish), by one
                hand.</p>
            </handDesc>
            <musicNotation>Decadent square notation on four black lines, but on fols. <locus>20r</locus>–<locus>24r</locus> and
              <locus>47r</locus>–v, square mensural notation on four black lines.</musicNotation>
            <decoDesc>
             <p>Pen-drawn Gothic majuscules for the initials of chants and incipits. The few
                rubrics are mostly in (a different) black ink, and may be a later addition (see e.g.
                  <locus>fol. 25r</locus>). The decoration is monochromatic apart from a single
                initial smudged with red on <locus>fol. 32r</locus>.</p>
            </decoDesc>
            <bindingDesc>
              <p>Modern full-leather binding with raised bands. The apparently original full-leather
                binding has been preserved; it has been eaten by bookworms and is otherwise in a
                very poor state. The spine has been rebacked with thicker leather than the boards;
                the boards consist of glued-together notebook pages, apparently connected with the
                teaching or study of <lang>Latin</lang> (they contain conjugations of verbs). </p>
            </bindingDesc>
          </physDesc>
          <history>
            <origin><p>A <title>liturgical miscellany</title>, consisting of a <title><hi rend="italic">tonarium</hi></title>,
              parts of a <title><hi rend="italic">graduale</hi></title> (including a <title><hi rend="italic"
                >kyriale</hi></title>), <title><hi rend="italic">sequentiarium</hi></title> and a <title><hi rend="italic"
                  >hymnarium</hi></title>, produced by one scribe, probably for his own use, in the <origDate from="1575" to="1599">last
                    quarter of the sixteenth century</origDate>. </p></origin>
            <provenance>
              <p>Contrary to what the usual title of the manuscript
                might imply, <persName role="owner">Michael Michaelis</persName> was probably not the book’s copyist, given the
                difference in appearance between the script of the book and his ownership mark; he
                may, indeed, have owned the book after <persName role="owner">Thomas Henrici</persName>. The book seems to have come
                into the hands of a series of priests before finding its way to <placeName>Rauma</placeName>.</p> 
              <p>On <locus>fol. 13r</locus>:’ Sum Ego Thomas H’, and on fol. <locus>45v</locus> ‘sum ego <persName
                  role="owner">Thomas henrici</persName>’, both in a hand of <date from="1500"
                  to="1699">saec. XVI–XVII</date>, in different scripts. There are two candidates
                for this name, a chaplain in <placeName>Taivassalo</placeName> in <date>1580</date>
                  (<bibl>Leinberg 1903, 218</bibl>) and a curate in <placeName>Marttila</placeName>
                in <date>1587 and 1589</date> who died in <date>1592</date> (<bibl>Leinberg 1903,
                  196</bibl>; <bibl>Strandberg 1832, vol. 1, 431</bibl>).</p><p>On the inside of the
                original covers, in a hand of <date from="1500" to="1699">saec. XVI–XVII</date>:
                ‘Sum ego <persName role="owner">Michael Michaelis</persName>’. This is probably the
                chaplain of <placeName type="provenance">Naantali</placeName> attested in
                  <date>1592</date> (<bibl>Leinberg 1903, 158</bibl>). </p><p>On <locus>fol.
                  48r</locus>, in a hand of <date from="1600" to="1699">saec. XVII</date>:
                  ‘<persName role="owner">Sigfridus Mathiae Tammelensis</persName> Anno n69’ (the
                    same name also on fols. <locus>47r</locus>, <locus>53v</locus>, <locus>54v</locus>). Of the several known priests
                with this name none seems to match the date (<date>1669</date>) implied by this
                ownership mark (see <bibl>Leinberg 1904, 56, 213, and 47</bibl> = <bibl>Strandberg
                  1832, vol. 1, 203</bibl>).</p>
            </provenance>
            <acquisition>
              <p>According to <bibl>Schalin (1946, 55)</bibl> the
                book was found in <placeName type="provenance">Rauma</placeName> from where it
                was brought to the National Library. <locus>Fol. [l]v</locus>: ‘M2006–16’</p><p>Inside
                  the back cover: ‘C.IV.29’.</p>
            </acquisition>
          </history>
          <additional>
            <listBibl>
              <bibl>K. G. Leinberg, <hi rend="italic">Åbo stifts herdaminne 1554–1640</hi> (Suomen kirkkohistoriallisen seuran toimituksia, vol. 5), Helsingfors 1903.</bibl>
              <bibl>Olav D. Schalin, <hi rend="italic">Kulthistoriska studier till belysande av reformationens genomförande i Finland</hi>, vol. 1, Herlsingfors 1946, 55–56.</bibl>
              <bibl>C. H. Strandberg, <hi rend="italic">Åbo stifts herdaminne ifrån Reformationens början till närvarande tid</hi>, Åbo 1832.</bibl>
              <bibl>Ilkka Taitto, <hi rend="italic">Documenta Gregoriana. Latinalaisen kirkkolaulun lähteitä Suomessa</hi>, Helsinki 1992, 419–421.</bibl>
            </listBibl>
          </additional>
        </msDesc>
      </sourceDesc>
    </fileDesc>
    <revisionDesc status="draft">
      <change when="2017-02-17" who="Ville Walta">Encoding added</change>
    </revisionDesc>
  </teiHeader>
  <text>
    <body>
      <p/>
    </body>
  </text>
</TEI>
